Từ di sản Mỹ Sơn, xã Thu Bồn mở hướng phát triển kinh tế du lịch

Lợi thế đặc biệt từ Di sản văn hóa thế giới

Bức tranh kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm 2026 của xã Thu Bồn ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Tổng giá trị sản xuất toàn ngành kinh tế - xã hội ước đạt hơn 2.400 tỷ đồng, bằng 65,7% kế hoạch năm. Hoạt động du lịch tiếp tục có chuyển biến tích cực, lượng khách đến các điểm du lịch, di tích, lễ hội gia tăng kéo theo các hoạt động dịch vụ liên quan. Trong bức tranh phát triển ấy, Thu Bồn có một lợi thế đặc biệt là Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

Nằm giữa thung lũng được bao bọc bởi núi đồi, khu đền tháp Mỹ Sơn được các vương triều Champa khởi dựng từ thế kỷ IV và tiếp tục xây dựng, tu bổ đến thế kỷ XIII. Năm 1999, Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, trở thành một trong những điểm đến văn hóa đặc sắc của khu vực miền Trung.

Sức hút của di sản thể hiện rõ qua lượng khách ngày càng tăng. Từ chỗ mỗi năm chỉ đón vài trăm lượt khách, đến nay Mỹ Sơn thu hút hơn 450.000 lượt khách/năm, tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10%/năm trong những năm gần đây. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, khu di sản đón 223.558 lượt khách, trong đó khách quốc tế chiếm hơn 204.000 lượt.

Dòng khách này không chỉ khẳng định sức hút của Mỹ Sơn mà còn mở ra dư địa để xã Thu Bồn phát triển kinh tế từ di sản. Bởi phía sau mỗi lượt khách là nhu cầu về vận chuyển, ăn uống, lưu trú, mua sắm, trải nghiệm văn hóa và sản phẩm bản địa. Nếu được kết nối hiệu quả, dòng khách đến Mỹ Sơn có thể tạo thêm giá trị cho nhiều lĩnh vực và lan tỏa lợi ích đến cộng đồng dân cư.

Thu Bồn đang từng bước định hình hướng phát triển này. Bên cạnh Mỹ Sơn, địa phương còn có Lễ hội Bà Thu Bồn cùng hệ thống di tích, cảnh quan làng quê và các giá trị văn hóa truyền thống. Trong năm 2026, xã đã ban hành kế hoạch phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời xác định Mỹ Sơn là một trong những khu vực trọng tâm để xúc tiến hình thành không gian du lịch tập trung mang tính đặc trưng.

Cùng với đó, việc đầu tư hạ tầng, hoàn thiện các tuyến giao thông kết nối và xây dựng quy hoạch chung xã Thu Bồn đến năm 2050 đang tạo thêm nền tảng cho phát triển. Từ lợi thế sẵn có, bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm du khách đến Mỹ Sơn, mà quan trọng hơn là làm thế nào để dòng khách từ di sản tạo thêm giá trị kinh tế cho địa phương.

Để giá trị di sản lan tỏa đến cộng đồng

Một sự chuyển dịch đáng chú ý đang diễn ra tại Mỹ Sơn. Thay vì hành trình chủ yếu tham quan những ngọn tháp Chăm cổ, không gian trải nghiệm đang từng bước mở rộng sang thiên nhiên, văn hóa bản địa, nghề truyền thống và cộng đồng.

Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn đã đưa vào khai thác các sản phẩm như “Vườn thực vật và dược liệu dưới tán rừng Mỹ Sơn”, không gian trình diễn, trải nghiệm nghề truyền thống và trưng bày nhạc cụ Chăm. Du khách có thể tìm hiểu cây bản địa, dược liệu, trải nghiệm chuốt gốm Chăm, dệt thổ cẩm, chằm nón, chế tác trầm hương, điêu khắc hay trực tiếp tìm hiểu nghệ thuật truyền thống Chăm.

Cách làm này giúp hành trình đến Mỹ Sơn từng bước chuyển từ “xem di tích” sang “trải nghiệm di sản”. Quan trọng hơn, khi nghề truyền thống, sản vật, văn hóa và con người địa phương trở thành một phần của sản phẩm du lịch, cơ hội để cộng đồng tham gia vào chuỗi giá trị cũng được mở rộng.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho biết, việc phát triển các sản phẩm mới nhằm tạo hành trình khám phá di sản sinh động hơn, giúp du khách không chỉ tìm hiểu các công trình kiến trúc mà còn tiếp cận thiên nhiên, đa dạng sinh học và hệ sinh thái rừng Mỹ Sơn.

“Hướng đi này không chỉ phục vụ phát triển du lịch sinh thái dưới tán rừng mà còn gắn với bảo tồn đa dạng sinh học, giáo dục môi trường và truyền tải giá trị văn hóa, qua đó hướng tới loại hình du lịch có trách nhiệm, xây dựng một Mỹ Sơn xanh và bền vững”, ông Khiết nhấn mạnh.      

Đây cũng là cách giải bài toán giữa bảo tồn và phát triển. Lượng khách tăng tạo nguồn lực cho du lịch nhưng đồng thời đặt ra áp lực đối với khu đền tháp và hệ sinh thái rừng đặc dụng bao quanh. Vì vậy, thay vì chỉ chạy theo số lượng khách, Mỹ Sơn đang hướng đến nâng cao chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu lại và gia tăng giá trị trên mỗi hành trình nhưng không đánh đổi môi trường, cảnh quan và giá trị nguyên gốc của di sản.

Theo định hướng phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2031, Mỹ Sơn sẽ tiếp tục bổ sung các sản phẩm như trekking, đạp xe địa hình, khám phá hệ sinh thái suối, quan sát động vật hoang dã, trải nghiệm trồng rừng, hái thuốc nam, lưu trú cộng đồng và các không gian làng nghề. Không gian du lịch cũng được mở rộng ra vùng ven, kết nối Mỹ Sơn với đập Thạch Bàn, khu kỹ nghệ An Hòa - Đức Dục, đầm sen Trà Lý, di tích Hòn Tàu và các điểm trải nghiệm khác; đồng thời tăng liên kết tour, tuyến với Hội An và trung tâm TP Đà Nẵng.

Khi chuỗi liên kết được hình thành, giá trị Mỹ Sơn sẽ không còn bó hẹp trong khu di sản. Người dân có thể tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, sản phẩm nông nghiệp, hàng thủ công, hoạt động trải nghiệm... Qua đó, dòng khách đến di sản có thể chuyển hóa thành việc làm, thu nhập và sinh kế cho cộng đồng.

Định hướng này cũng gắn với mục tiêu phát triển của xã Thu Bồn. Địa phương xác định tiếp tục thu hút đầu tư dịch vụ du lịch, phát triển làng nghề và nghề truyền thống gắn với du lịch, sản phẩm OCOP; đồng thời tranh thủ nguồn lực hoàn thiện hạ tầng, các khu di tích lịch sử - văn hóa và nâng chất lượng dịch vụ. Dự án Khu dân cư và du lịch dịch vụ Thu Bồn quy mô 96,69ha cũng được xác định là một trong những dự án trọng tâm.

Ông Nguyễn Thế Đức, Chủ tịch UBND xã Thu Bồn cho rằng, sở hữu di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn là lợi thế đặc biệt của địa phương trong không gian phát triển mới. Cùng với nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản, xã sẽ tập trung hoàn thiện quy hoạch, hạ tầng kết nối, thu hút đầu tư và phát triển các sản phẩm, dịch vụ du lịch phù hợp; chú trọng kết nối Mỹ Sơn với văn hóa, làng nghề, sản phẩm địa phương và các điểm đến trên địa bàn.

Theo ông Đức, mục tiêu không chỉ là gia tăng lượng khách đến Mỹ Sơn mà quan trọng hơn là để giá trị di sản lan tỏa đến cộng đồng, tạo thêm sinh kế, hình thành các dịch vụ và giúp người dân tham gia, hưởng lợi từ du lịch. Qua đó, từng bước đưa Mỹ Sơn từ một lợi thế về di sản trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Thu Bồn theo hướng xanh và bền vững